Để cùng đọc lại học bản chất, loại bỏ đua hình thức

Học sinh trung học phổ thông Việt Đức (hà Nội). Ảnh: Hồng Vĩnh Hệ thống giáo dục có nhiều phần, như triết lý giáo dục, phương pháp giáo dục, chương trình và sách giáo khoa… thuộc về phần hồn, là tâm hồn của giáo dục. Một tâm hồn tốt chỉ có thể phát triển tốt nếu được nuôi dưỡng trong một thân thể khỏe mạnh, đó chính là phần cứng, là kiến trúc của hệ thống giáo dục.  Mô hình kiến trúcgiáo dục phổ biến mới  Đề nghị cụ thể đặt ra là một hệ thống được thiết kế ít ra phải thỏa mãn sự vững bền với thời kì, ví dụ cho 20-30 năm tới. Nó phải tạo ra bình đẳng về dịp học tập và phát triển cho mọi người nhưng cũng phải đảm bảo chân thực và chất lượng thực theo đúng khả năng từng cá nhân. Tất nhiên, phải làm sao khả thi, gọn nhẹ nhất, tần tiện nhất cho quốc gia và cá nhân; phân luồng được học sinh, và cùng với phần hồn giáo dục tốt, hệ thống này sẽ tạo ra những con người đa dạng, có đạo đức làm người và chất lượng nghề tối đa. Mô hình kiến trúc của hệ thống giáo dục phổ thông mới của tôi đề xuất dưới đây bao gồm hai bộ phận riêng biệt với ba bậc học: Tiểu học, Trung học phổ thông, Trung học phổ quát nâng cao. Bậc tiểu học (từ lớp 1 tới lớp 6) là bậc phổ cập nép đối với mọi con nít từ 6 tuổi; quốc gia chi trả 100% kinh phí, học trò không phải đóng góp. Bậc phổ quát (từ lớp 7 tới lớp 10): Nhà nước và người dân cùng chia sẻ kinh phí theo tỉ lệ quốc gia 70% - quần chúng 30%. Đây không phải bậc học bắt nhưng Nhà nước phải khuyến khích học trò theo học. Hết bậc phổ quát, học sinh được cấp chứng thực đã hoàn tất bậc học và có quyền ghi danh để tham gia tuyển chọn vào bậc phổ quát nâng cao, học nghề/trung cấp hoặc tìm việc làm. Một người hoàn tất Trung học phổ thông được coi là căn bản đầy đủ tri thức và nhân cách làm người để bắt đầu tự lập. Thành ra cần tối thiểu 10 năm học tập. Vả sau những niên học tập phổ quát, phần đông sẽ bước vào đời sống nghề, nếu tuổi vào đời là 15 sang 16 thì còn non, tốt nhất là sang tuổi 17. Bậc phổ quát nâng cao (từ lớp 11 tới lớp 12): Bậc học này nhằm nâng cao kiến thức, chuẩn bị cho học sinh vào ĐH, có phần tự do hơn, có thể tự chọn tăng cường những môn học trò yêu thích hoặc có năng khiếu. Việc tuyển đầu vào do các trường tự tổ chức (có thể thi     Quảng cáo     Trung tâm đào tạo đồ họa và tư duy kiến trúc Raun Studio được thành lập và gây dựng vào cuối năm 2011 dựa trên sự cố vấn của các chuyên gia, kiến trúc sư và giảng viên tại các trường ĐH lớn cùng sự nỗ lực của các cán bộ đội ngũ nhân viên trẻ nhiệt huyết. Tính đến nay, trung tâm đã đào tạo thành công nhiều học viên xuất sắc và đạt thành tích cao trong học các cuộc thi thiết kế. Hiện nay lĩnh vực đào tạo tại công ty bao gồm: Chuyên đào tạo: -Thiết kế đồ họacác bộ môn autocad, photoshop,3ds max, revit architecture....; -Đồ họa kiến trúc và kĩ thuật diễn họa máy; -Tư duy kiến trúc: các lớp học bổ trợ kĩ năng mềm, kĩ năng sáng tác thiết kế; -Trải nghiệm kiến trúc thông qua các công trình kiến trúc thực tế. Tuyển/phỏng vấn hoặc xét học bạ tùy theo từng trường). Nhà nước và người dân cùng san sớt kinh phí theo tỉ lệ 30-70 (hoặc bằng nhau 50 - 50 nếu Nhà nước giàu lên). Sau khi học xong phổ quát nâng cao, học trò sẽ có một chứng thực đã hoàn thành bậc học và có quyền tham gia kỳ thi tú tài. Ở bậc phổ quát nâng cao, cốt tử là bổ sung, nâng cao tri thức, có thể học với cường độ cao, kiến thức lựa chọn, thành ra 2 năm là đủ.  Một kỳ thi độc lậpcấp quốc gia  Cần phải có một cuộc thi thường niên, cấp quốc gia, độc lập với hệ thống dài, được tổ chức chung toàn quốc (Bộ GD&ĐT tổ chức) có thể tạm gọi là “Thi tú tài”. Kỳ thi lấy bằng tú tài là kỳ thi quốc gia, độc lập, không có thi riêng hoặc cộng điểm cho bất kỳ đối tượng nào và phải được tổ chức thường niên, nghiêm nhặt. Có thể gồm 8 môn thi: văn, toán ,vật lý, hóa, sinh, sử, địa, ngoại ngữ theo chương trình phổ quát nâng cao. Thí sinh có thể tự chọn môn thi, chỉ cần đạt 4 môn trên làng nhàng là đỗ, nhưng trong 4 môn đó có 2 môn bắt buộc là môn ngoại ngữ và 1 môn tùy chọn toán hoặc văn; phân loại bằng Tú tài thành 3 loại: A-đỗ 8 môn, B-đỗ 6 môn và C-đỗ 4 môn. Trong bằng phải ghi rõ điểm số của từng môn. Được thi lại nhiều lần một hay nhiều môn chưa đủ điểm, bảo lưu điểm thi môn đã đỗ 3 năm. Những thí sinh có bằng Tú tài A có thể chọn bất kỳ trường ĐH nào để ghi danh, những thí sinh đỗ B hoặc C chỉ được ghi danh vào những trường ĐH có chuyên ngành hạp với những môn mình đỗ. Giá trị ghi danh là 10 năm. Trong đời người học chỉ có một kỳ thi văn hóa duy nhất này cho những ai có nhu cầu. Kinh phí thi này lấy chính yếu từ lệ phí đua của thí sinh. Phần đóng góp của quốc gia chỉ dành hỗ trợ cho một phần lệ phí của thí sinh từ các trường phổ biến nâng cao công lập thi lần đầu. Các thí sinh tự do sẽ đóng đầy đủ, càng thi nhiều lần, nhiều môn thì càng phải đóng nhiều.  4 cái lợi  Bằng tú tài này sẽ được bảo lưu 10 năm, trong thời kì đó, học trò hoàn toàn có quyền dùng nó để ghi danh tuyển vào các trường ĐH. Đây chính là cái lợi thứ nhất - nghĩa là các trường Đại học không nhất định phải tổ chức kỳ thi ĐH phức tạp, chỉ cần xét Bằng tú tài và phỏng vấn (trường nào thấy cần tổ chức kỳ thi ĐH riêng thì cứ việc tự tổ chức). ĐH nào uy tín sẽ có nhiều người ghi danh. Cái lợi thứ hai của việc này là học sinh sẽ không bị nặng nề chuyện đua, vì thi thường niên, không giới hạn tuổi tác, không đỗ môn nào năm sau thi lại môn đó, hoặc chọn môn khác cho đến khi đỗ hoặc chán thi thì thôi. Trường cũng không mất công nhào nặn kết quả thi bởi họ không phải tổ chức một kỳ thi nào cả, chỉ giao hội cho chất lượng học tập thôi. Số học sinh thi đỗ là thước đo khách quan chất lượng của trường. Các trường phải tự tìm cách nâng cao chất lượng dạy và học một cách chân thực. Cái lợi thứ ba là không ngăn trở bất kỳ thời cơ phát triển học tập của bất kỳ cá nhân chủ nghĩa nào. Không phải chỉ một lần thi đại học may rủi không đỗ là mất hết ngày mai như hiện nay . Hết các cấp học, học sinh chỉ được cấp giấy chứng thực đã hoàn tất chương trình học và học bạ thay vì tổ chức các kỳ thi tốt nghiệp như hiện. Rõ ràng, không có kỳ thi nào nghĩa là chấm hết trò ăn lận trong thi ở bậc PT, nhưng có thể một số trường PT vẫn không chân thực, cứ thích tạo ra những học bạ thật đẹp để gìn giữ danh tiếng của họ? Dĩ nhiên cũng sẽ xuất hiện chứng thực kém, rởm… nhưng chúng sẽ không có hại gì nhiều cho xã hội, vì với việc học nghề, với các nhà tuyển dụng cần lao, chứng nhận đó của người xin việc chỉ là một nhân tố tham khảo, kỹ năng nghề và khả năng lao động mới là điều quan yếu nhất. Còn để tiếp chuyện học nghề trung cấp, cao đẳng thì đã có hàng rào tuyển chọn theo đề nghị của từng trường. Còn muốn vào đại học thì tối thiểu phải có bằng tú tài, không phụ thuộc vào bảng điểm của trường. Các trường nghề, cao đẳng nào muốn liên thông lên đại học thì phải có chương trình tẩm bổ cho học trò trường mình dự thi tú tài thường niên, không thể lợi dụng xin cho nhãn mác như bây giờ. Số lượng và chất lượng đầu vào rộng mở cho đại học, loại bỏ chuyện xin cho chỉ tiêu. Không còn chuyện vì chỉ tiêu công lập mà ngoài công lập mất thời cơ tuyển sinh. Cái lợi thứ tư là giảm sự can thiệp sự vụ chủ nghĩa của Bộ GD&ĐT và cơ quan quản lý. Bộ chỉ còn một việc cụ thể phải lo là tổ chức tốt kỳ thi tú tài thường niên. Cũng cần nhấn mạnh, xây dựng cấu trúc hệ thống giáo dục mà chúng ta đang nói ở đây không gây đảo lộn, thêm công việc hay tốn kém gì thêm đối với xã hội cả. Nó chỉ hoàn thiện, xếp đặt lại cấu trúc hiện tại. Chỉ cần trên cơ sở hiện có đó nhưng thiết kế tốt thì sẽ có ích và hiệu suất hơn, tạo điều kiện dạy thực và học thực, loại bỏ được nhiều khả năng sinh ra bị động. Cũng là hệ thống 12 năm như cũ nhưng cái khác biệt của hệ thống này so với hệ thống cũ, chính là ở chỗ Hệ thống phổ quát cũ kết thúc ở 12 năm, hệ thống mới này xác định một người hoàn tất trình độ phổ biến là sau 10 năm, hai năm 11,12 chỉ là nâng cao thêm trình độ, ai muốn và có khả năng thì hãy tham gia. Như vậy thì việc thi tốt nghiệp PT 12 năm như hiện thời là điềm nhiên bãi bỏ.